بازی ایلان ماسک در روابط واشینگتن-پکن
در هفته مهمی که همه از سفر ترامپ به چین حرف میزنند، کمتر توجه شده است که ایلان ماسک به عنوان تأثیرگذارترین چهره غیررسمی در سیاست خارجی آمریکا در قبال چین ظهور کرده است.
۱. گیگافکتوری شانگهای: گروگان یا اهرم فشار؟
قلب تپنده امپراتوری ماسک در چین، گیگافکتوری شانگهای است. در سهماهه اول ۲۰۲۶، این کارخانه با تولید بیش از ۲۱۳,۰۰۰ خودرو، ستون فقرات سودآوری تسلا در جهان بوده است. جالب اینجاست که نرخ بومیسازی قطعات در این کارخانه به بالای ۹۵٪ رسیده است؛ یعنی تسلا عملاً یک شرکت «چینی-آمریکایی» است. ماسک به خوبی میداند که هرگونه تنش واقعی و سختگیرانه از سوی ترامپ که منجر به تلافی پکن شود، میتواند ارزش سهام تسلا را به مرز سقوط بکشاند. به همین دلیل، او از نفوذ بیسابقه خود در «اداره کارآمدی دولت» (DOGE) استفاده میکند تا اطمینان حاصل کند که تعرفههای ترامپ، منافع او را هدف قرار نمیدهد.
به هر ترتیب، تسلا در حال فاصله گرفتن از خودروساز بودن است و نبرد کسب سهم بازار خودروهای الکتریکی را به طور جدی به چینیها باخته است ولی... ماسک در چین میخواهد که بماند.
۲. نفوذ در لایههای امنیتی و نظامی
در حالی که چهرههای مختلفی در کابینه ترامپ به دنبال محدود کردن چین هستند، ماسک به عنوان یک «وزنهی تعادل» عمل میکند. در مه ۲۰۲۶، گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه پکن از ماسک به عنوان کانالی برای دور زدن «شاهینهای ضد چین» در واشینگتن استفاده میکند.
پروژه Neuralink در چین: در حالی که آمریکا نگران جاسوسی بیولوژیک است، ماسک در اوایل ۲۰۲۶ شاهد جهش سرمایهگذاری در حوزه «رابط مغز و کامپیوتر» در چین بوده است. شرکتهای چینی با الگوبرداری از Neuralink، تنها در سه ماه اول سال، ۳.۸ میلیارد یوآن جذب سرمایه کردهاند. ماسک با ترویج این تکنولوژی در چین، عملاً مسیر همکاریهای علمی حساس را باز نگه داشته است.
۳. دست ماسک باشد... تایوان تقدیم چینیها!
ماسک در گذشته پیشنهاد داده بود که تایوان باید به عنوان یک «منطقه اداری ویژه» تحت کنترل چین درآید؛ موضعی که دقیقاً با خواسته شی ژینپینگ همسو است و با سیاستهای سنتی آمریکا در تضاد. این اظهارات در سال ۲۰۲۶، زمانی که ترامپ نسبت به حمایت از تایوان ابراز تردید کرده، اهمیت دوچندانی یافته است. منتقدان معتقدند ماسک امنیت ملی آمریکا را فدای دسترسی به بازار باتری و هوش مصنوعی چین کرده است که در این شرایط، نه ترامپ و نه ماسک به این انتقادها اهمیتی نمیدهند.
۴. ترامپ با آغوش باز به ماسک اجازه نفوذ میدهد
ترامپ به قدرت مالی و رسانهای ماسک نیاز دارد و درگیری شدید گذشته با او را به راحتی فراموش کرده است. در مقابل، ماسک از این نزدیکی برای باز کردن گرههای رگولاتوری تسلا در چین استفاده میکند. به عنوان مثال، در آوریل ۲۰۲۶، چین چراغ سبز نهایی برای عرضه سیستم FSD (خودران کامل) تسلا را صادر کرد؛ امتیازی که هیچ شرکت خارجی دیگری در چین دریافت نکرده است. این «رانت تکنولوژیک» نشان میدهد که ماسک چگونه از روابط سیاسیاش در واشینگتن برای گرفتن امتیاز در پکن استفاده میکند.